Boerderij brand bij Hendrik van der Kragt

Oorlogsgeweld in Loenen tijdens de tweede wereldoorlog

Loenen heeft het nodige oorlogsgeweld meegemaakt. Bij het bombardement op Hotel Boschoord, dat een vergissing van de piloten moet zijn geweest, kwamen 36 mensen om het leven. Voor het redden van de nog levende mensen uit het puin en het bergen van de slachtoffers werden vrijwilligers gevraagd. Velen waren nog dagen overstuur van de verminkte lichamen die zij daar hebben geborgen.

Angstaanjagend waren de V1’s, de vliegende bommen, die door de Duitsers op Londen en later op Antwerpen werden afgestuurd. Een V1 was een onbemand vliegtuig van eenvoudige constructie.

Boven op de romp was een soort straalmotor gemonteerd. Dat was geen echte straalmotor zoals we die nu kennen. Het was een lange pijp met voorin een soort kleppensysteem dat afwisselend open ging om lucht in te laten en weer sloot waarna de ingespoten brandstof tot ontbranding kwam. Aan de achterzijde van de pijp kwamen de vlammen er uit. De pijp leek meer op een overmaatse verfbrander.

De besturing geschiedde met een vooraf ingestelde hoogtemeter en een giroscoop. De energie voor de besturing was samengeperste lucht die in een ronde stalen bol van ongeveer 75 centimeter middellijn was opgeslagen. Deze bollen van neergestorte V1’s waren populair bij de inwoners. Er werden markeringen bij de oprit naar het huis van gemaakt. De vliegende bommen waren zeer onbetrouwbaar.

De motor kon plotseling uitvallen. Dan was het een ogenblik stil totdat het ding met een enorme knal ontplofte. In het dorp Loenen is een V1 neergestort op de fabriek van Hupkes, later Beloe en Holweij, en het naastgelegen woonhuis. Daarbij zijn mensen omgekomen. Tot ver in de omtrek sneuvelden ruiten. Als men ’s nachts wakker in bed lag en luisterde naar het geluid van die vliegende bommen was men altijd blij als het geluid afnam. Dan was het gevaar voorbij. In de bossen rondom Loenen zijn veel van deze vliegende bommen neergekomen. Dikwijls werden ze boven het Loenense bos door een Engels jachtvliegtuig neergeschoten. Zo’n vliegtuig vloog er recht achter en gaf een kort salvo. Even later viel de motor van de V1 uit en stortte het neer. Ongeveer de helft van alle V1’s bereikte het doel.

Later gebruikten de Duitsers ook de V2. Dat waren echte raketten. Die gingen heel hoog, je zag alleen een witte stip met een condensstreep. De ontwerper van de V2 was Werner von Braun.

Onmiddellijk na de oorlog is hij door de Amerikanen mee naar Amerika meegenomen. Daar werd hij de leider van het Amerikaanse ruimtevaartprogramma. Bij de bevrijding van Loenen, op 16 april 1945, werden nog mensen door oorlogsgeweld gedood. Er kwam een meisje van zestien jaar om het leven. Ze was de enige dochter en trots van weduwe Bredenoord. Zij werd dodelijk getroffen door een scherf afkomstig van een brandende Canadese tank die met een Duitse pantservuist buiten gevecht was gesteld. Die pantservuist was afgeschoten vanuit het raam op de verdieping van (toen) slager Lammers.

Tegenover Lammers ging de boerderij van Hendrik van der Kragt in vlammen op. De boerderij was in brand geschoten door een Duitse granaat, afkomstig van een kanon dat bij de koppen van de spreng bij de Groenendaalseweg was opgesteld. De boerderij met rieten dak was in tien minuten tijd een smeulende puinhoop.

Na de bevrijding duurde het nog een aantal maanden voordat het gewone leven weer een beetje op gang kwam. Daarbij hoorde ook feestvieren. Na de moeilijke oorlogsjaren was er alle reden om weer eens uitbundig te doen. Overal in Loenen werden buurtverenigingen opgericht en feesten georganiseerd. Bij die buurtfeesten werd de traditionele scheiding tussen de geloofsrichtingen genegeerd.

Mensen die zich terughoudend opstelden werden aangespoord om toch mee te doen. Vele avonden werden besteed aan het inrichten en versieren van de feestruimte en voorbereidingen voor volks- en kinderspelen. Het gevolg was dat veel mensen die elkaar alleen maar oppervlakkig kenden, dichter tot elkaar kwamen. Alleen al de voorbereidingen waren voor veel mensen een ware ontdekking. De mensen van de andere kerk bleken heel aardig te zijn. In die eerste maanden na de oorlog, vooral bij die feesten, is de kiem gelegd voor een nieuw Loenen.

Bron: Vereniging Veluwse Geslachten, 31e jaargang nr. 1 jan / feb